– स्वप्निल निरव

हाम्रो जस्तो साँघुरो सोंच भएको समाजमा कति सम्बन्ध होलान् जो प्रेम बिना टिकिरहेका छन् । एक अर्कामा प्रेम नहुनु तर सँगै जीवन काट्नु हरेक विवाहित जोडीका लागि ठूलो चुनौती हो । यद्यपि हामीसँग कैयौ उदाहरण छन् जो साँझ बिहान कुटाकुट गर्छन् राती एक हुन्छन् । र पर्फेक्ट कपल भएको भ्रम पालेर बाँच्छ्न् जुनीभर ।

के यो एउटा गम्भीर बिषय होइन ? साँच्चीकै प्रेम हुनु र प्रेमको भ्रम हुनु अलग कुरा हुन् । खासमा अहिलेको जल्दो बल्दो समस्या भनेकै अपरिपक्क प्रेम विवाह हो । दुईचार दिन सँगै घुम्नु र विवाह गर्नु । अनि दुईचार वर्षमा छोराछोरी हुन्छन् । श्रीमान परदेश जान्छ श्रीमती घरधन्दामा सिमित हुन्छे । मानौ जिन्दगी भनेको कमाउनु रमाउनु र खानु मात्र हो । तर जिन्दगी त्यतिमै सिमित छैन ।

हरेक व्यक्तिभित्र सपना हुन्छ, लक्ष्य हुन्छ । तर परिवार श्रीमती र छोराछोरी प्रतिको कर्तव्य नामको बोझ यति गह्रौ हुन्छ कि सपना लक्ष्यलाई तिलाञ्जली दिएर या त लोकसेवाको तयारी गर्नुपर्छ या त परदेश हानिनु पर्छ ।अधिकांश मानिसका लागि यो भन्दा अर्को विकल्प हुन्न । पुरुष मात्रै किन ? महिलाको त झन् दोब्बर कर्तव्य हुन्छ । छोराछोरी जन्माऊ हुर्काऊ तिनलाई पढाऊ । श्रीमनले राम्रो कमाएन भने परदेश जाऊ र कमाऊ । कमाउने श्रीमान भए पनि आफ्नो योग्यता सुहाउँदो जागिर गर । बिदेश जाने युवायुवती त झन् बैँस र उमेर जति परदेशमै गुजार । उमेर घर्केपछी घर फर्क । श्रीमान एउटा कुनामा श्रीमती अर्को कुनामा बसेर बाझाबाझ गर मृत्यु कुर बस । यो दिन नआउला भन्न सकिन्न । किनकी बैँस र उमेरमा साथ नभएका श्रीमान श्रीमती बुढेसकालमा मिल्छन् भन्ने छैन । अझ प्रेम बिना पुरै सम्बन्ध अमिलोपनमै गुजारेकाहरुको हालत झन् नाजुक हुन्छ । सम्बन्ध टिकाउनकै लागि मात्र निभाइएको भुमिका र कर्तव्य देख्ने आम मान्छेका लागि त राम्रै होला तर भोग्नेलाई गाह्राे हुन्छ ।

प्रेम र यौन पर्याय हुन् । तर प्रेम बिनाको यौन मात्र कर्तव्य हो । म त भन्छु-प्रेम बिना कुनै पनि जोडी एक हुने कोसिस नगरुन् । बरु यो कोसिस गरून् कि उनीहरुमा कसरी प्रेम मजबुत हुन्छ । जस्तो कि श्रीमतीको भाँडा माझ्ने काममा श्रीमानले साथ देओस् । श्रीमानको घर व्यबहारमा श्रीमतीले पनि चासो देखाओस् । सँगै पकाउन् सँगै खाउन् । आ-आफ्नो जिम्मेवारी बोध गरुन् । तब एक अर्काप्रति इज्जत बढ्छ अझ भनुँ भावनात्मक निकटता बढ्छ ।

परिस्थिति अहिले यस्तो छ कि एक अर्कालाई दिने समय अभावका कारण टाढिदै जान्छन् । प्रेममा केही समय त दूरी पनि मिठै लाग्ला । एक अर्कालाई याद गर्दै मिलनका दिन कल्पदै दिन ब्यतित होला । तर दूरी संधै मिठो हुँदैन । दूरीकै कारण सम्बन्ध नाजुक हुँदै जान्छ । सम्बन्धमा दरार पर्दै जान्छ । एक अर्काप्रति माया सम्मान कम हुँदै जान्छ । र सम्बन्ध नाम मात्रको सम्बन्ध रहन्छ । एक अर्कालाई माया र सम्मान दिनै सकिन्न भने त्यो सम्बन्ध के सम्बन्ध ? तर हाम्रो समाज यस्तो छ कि विवाहित जोडीहरू प्रेमको अभावमा बाँचुन् तर छोराछोरी संस्कारको नाममा सम्बन्ध चाहिँ टिकाइरहुन् । ठीक छ सम्बन्ध बिग्रने बित्तिकै कोहि अलग नहोउन् तर यो कोसिस गरुन् कि सम्बन्ध कसरी सहज हुन्छ । यदि जति कोसिस गरेपनी त्यस्तो सम्बन्धको भविस्यनै छैन भने छोराछोरी नातागोता संस्कारको डरले बिग्रेको सम्बन्धमा बाँधिएर नबसुन् । यसका लागि पुरुष होस् या महिला आत्मनिर्भर होउन् । उनीहरू कसैको भरमा बाँच्न नपरुन् । परिआएको बेला आफ्नो छोराछोरीको जिम्मेवारी आफै उठाउन सक्ने होउन् ।

सम्बन्ध बिग्रनुका अनेक कारण होलान् तर कारण जे भए पनि सम्बन्ध बिग्रनु भनेको दुबै दम्पती र ती दुईसँग जोडिएका आफन्त साथीभाइ सबैलाई हानी गर्छ । उनीहरु अरुको अगाडि सम्बन्ध सपार्ने कोसिस गर्दै खुसी रहने प्रयास त गर्लान् तर प्रेम नभएपछि खुसी भएको भ्रम बोकेर बाँच्न धेरैबेर सक्दैनन् । कसैले त यो सोंच्लान् एक्लै जिन्दगी काट्न सकिन्न त्यसैले जसोतसो उसैसँग या उनीसँग जिन्दगी बिताउछु । तर प्रेम नै नभएपछि खास संवाद हुँदैन र संवाद नभएपछि जिन्दगी कसरी चल्छ ?? बिगत कल्पेर मात्र पनि चल्दैन ।

यथार्थ हामी नकार्न सक्दैनौ । प्रेम बिनाको जीवन दुर्घटना निम्त्याउनु नै हो । खुसी बिना मरिमरी बाँच्नु पर्छ भन्ने छैन । कमसेकम हरेक व्यक्तिलाई अरुलाई नरुवाएर खुसी हुने अधिकार छ ।

सम्बन्धमा तनाव बढ्दै गएपछि आत्महत्या गरिएका घटना छ्याप्छ्याती पाइन्छन् । आत्महत्या समाधान होइन तर कहिले काहीँ तनाव यति बढ्छ कि के गलत के सहि छुट्याउनै सक्दैनन् । महिलाको तुलनामा अधिकांश पुरुषले त तनावका बेला पुरै होश हराउने गरि पिउछन् । तर पिउनु पनि समस्याको समाधान होइन । पिउनु र आत्महत्या गर्नु कुनै पनि हालतमा समस्याको समाधान हुँदै होइन ।

प्रेमका बिषयमा जति व्याख्या र विश्लेषण गरिए पनि सकिन्न । यत्ती हो प्रेम गरेर बिहेगर्नु अघि धेरै सोंच्नुपर्छ ।जिन्दगीको निर्णय भनेको हतारमा गरिने चिज होइन । र सम्बन्ध भनेको पुरै जिन्दगीभरका लागि हो । यो मिलेसम्म मिलाउने हो टिक्न सकेसम्म टिकाउने हो । जबर्जस्ती तन्काएर हुने वाला केही पनि छैन । सकिन्छ प्रेमले बाँचौ समाधान खोजौं । सकिन्न जिन्दगी घर्कनु अघि बिकल्प रोजौं खुसी रहने ।

(लेखक साहित्यकार तथा सञ्चारकर्मी हुन् )